Die Groot Trek en die Dwarstrekkers

Die Vannerwatts het met ‘n knal, oftewel met die gekletter van tien swaar tasse se wieletjies oor Leuven se keisteenstrate, in België gearriveer. Want as jy ‘n Van der Watt is, doen jy dinge op die moeilike manier of op die goedkoopste manier (gewoonlik is dit een en dieselfde ding) – dus geen taxi vir ons nie. Die groot trek deur die historiese kern op pad na Groot Begijnhof sou ons voorsate laat skater het, maar ten minste het Steyn kaal bene en Jani kaal arms gehad terwyl ons ons weg deur die stroom van gestewelde en gejaste laatmiddagwandelaars gebaan het. Louis, Jani en Steyn gee ‘n terugblik op ons eerste week in Leuven: 

bty
Dag 1 in Leuven – op pad om te gaan registreer en nog warm klere te koop!

“Ons arriveer vroegmiddag verlede Sondag in Leuven per trein vanaf Brussel, met 10 groot tasse en 8 stuk handbagasie tussen ons (myne natuurlik die minste en kleinste). Daniel Minch, ʼn post-doktorale student, ontmoet ons by die stasie. Hy het oorspronklik gedink ons kan ʼn taxi neem – hahaha. Uiteinde is dat ons 2+ km STAP na Groot Begijnhof toe, met die wielietjies van 2 van die 2dehandse tasse wat summier ingee. Dit is soos om ʼn lyk te probeer sleep. Jani is die eerste een wat muit (why am I not surprised?) – sy los haar tasse in die middel van die sypaadjie en stap aan. Die volgende protestant is Steyn – hy doen dieselfde ʼn ruk later. Uiteindelik moet die arme niksvermoedende Daniel self 2 tasse oorneem en saamsleep. Na omtrent elf-en-dertig kilometer bereik ons GB uiteindelik.

Die verblyf is beter as waarmee ons gereken het. ʼn Groot besorgdheid vooraf was dat Jani en Elsa-Marié ʼn kamer moet deel, terwyl albei hul eie kamers in Stellenbosch as toevlugsoord en private domein gehad het. Gelukkig is die dakkamer so groot dat hulle elkeen ʼn groot area het, afgeskei van mekaar. Steyn het in elk geval sy eie kamer. Die huis waarvan ons woonstel ʼn deel uitmaak, is laatstens 1650 gebou, met dele wat duidelik uit ʼn nog vroeëre tydperk dateer, te oordeel aan die baie rowwe afwerking van die dakbalke – iets besonders.

Omtrent die hele res van die week is opgeneem deur admin: afsprake by die kinders se onderskeie skole, aanmeld en registreer by Groot Begijnhof, die Universiteit, die Stadshuis (=munisipaliteit), ens. ens. Die kinders het Dinsdag met skool begin: die dogters by Paridaens Middelbare Skool, en Steyn by die – staal jouself en konsentreer – die “Heilige Drievuldigheidscollege” se “Basisskool” (die gebou is geRESTOREER in 1671 [!]). Hulle is reeds tuis en gelukkig (al 3 het gelukkig goeie sosiale vaardighede).

Ek het reeds 2 keer gaan draf in die ysige weer, in my gewone atletiekklere – dit is sooo lekker om koud te kry na die Bolandse hitte en droogte. En dit is dan ook so lekker om daarna in te stap in ʼn woonstel met sentrale verhitting! (Ek hoop julle snap my analogie met die man wat sy kop teen die muur stamp…)”

Steyn het sommer op dag een homself al aan die Belgiese tandemuis voorgestel toe hy sy een kiestand in die universiteit se ontvangs gewissel het! Hy was maar op sy senuwees oor die nuwe skool, maar ons is baie hartlik daar ontvang en sy juffrou Lara sê hy speel pouses lekker sokker saam met die seuns. Hier is sy ervarings van ons aankoms en inburgering in België:

“Hello uit Leuven vir al my vriende in Suid-Afrika. Die kinders wat my ken mis my sekerlik baie maar toemaar die jaar is gou verby en dan sien ek julle weer. En dies wat Whatsapp het kan lekker gesels met my. Ons vliegtuig het gevlieg vir meer as 12 ure en ons het geland op twee lughawens. In Amsterdam is die lughawe se naam Schipol en Brussel se lughawe is net Brussels. Die skool is baie lekker en ek het sommer al op die eerste dag vriende gemaak met William, Otis, Willem, Koshis en sommer veel meer. Die skole werk baie anders: daar is vyf pouses, daar is ’n kafeteria waar jy kan gaan eet maar jy moet betaal vir die kos en drinkgoed. Die skool begin 8:15 en kom 15:30 uit, behalwe op Woensdae wanneer ons 12:00 uitkom. Ons huis is baie oud, dit is ongeveer in die 16’e eeu gebou en die vensters moet op ’n snaakse manier oopgemaak word soos jy trek ’n lever af en dan maak jy die venster oop. Ons huis is op die tweede en derde vloer, my kamer is op die tweede vloer en my susters in die dakkamer. Mense ry rond met busse, treine, fietse of karre. Ons het nie ’n kar nie so ons moet baie stap.”

Jani het met ‘n groot glimlag uit die skool uit gestap verlede Dinsdag. Hier is haar indrukke:

“Ek het gedink dit sal hierso baie simpel wees. Ek het gedink ek sal te veel na ons huis verlang in Stellenbosch. Wel ek het te gou gepraat, want dit is so lekker hier! Ek is mal oor die koue weer en dat dit altyd bewolk is. Die skool is ook baie lekker! Ek het baie vriende gemaak die eerste dag. Hulle name is Flo, Zinka, Eveline, Summer, Emma, Sophia en Marau. Hulle is ook baie ordentelik en bedagsaam. Dit is ook cool dat hier amper orals Wi-Fi is! Ek hou ook van die min karre en lugbesoedeling. Die huise is baie interessant en oud. Hierdie is beslis my tipe plek! Die kos is die beste deel. Dis baie gesonder as al die gemorskos en dis dubbeld so lekker! Daar is die interessantste vrugte wat ek nog ooit gesien het. Die varkvleis (waarvan ek nog nooit gehou het nie) is so lekker! Ek hou ook van die kaas en die verskillende brode. Ek wil nog graag die döner kebab probeer. Behalwe dat die kos lekker is, hou ek baie van die bome en tuine wat ’n mens amper rondom elke hoek sien! Ek is baie bly dat ons hier is in België!”

Oukersdag 2017
Laaste familiekuiers voor ons vertrek
Advertisements

Is He coming?

Is he coming? Norman Rockwell
Is he coming? Norman Rockwell

Liewer leser, ek begin weer met ʼn skildery van Norman Rockwell. Bestudeer dit ʼn bietjie, en besluit watter titel jy aan die skildery sou gee. Dit is ooglopend die vooraand van Kersfees. Die boetie en sussie kon van opgewondenheid en afwagting nie aan die slaap raak nie. Terwyl hulle ouers slaap, gaan hulle stilletjies af na die leefkamer waar die Kersfeesboom voorberei is, die kerskouse aan die kaggel gereed hang, en die huiskat hom ook tuisgemaak het. Wat is dit wat hulle aangetrek het na die leefkamer toe? Die opgewondenheid oor Kersvader wat op pad is. Kyk die mengsel van afwagting en verwondering op die dogtertjie se gesiggie. En die boetie kyk al op in die kaggel; hy is seker hy hoor al vir Kersvader daar van bo af afkom. Die titel vat die toneeltjie pragtig saam: “Is he coming?”

Ons weet almal wat die oudste Christelike gebed is – die Onse Vader, wat Jesus vir sy dissipels en al sy navolgers geleer het, en wat duidelike ooreenkomste met tradisionele Joodse gebede toon. Maar wat is die tweede-oudste Christelike gebed? Dit is ook die kortste, met net twee woorde in die Aramees, die taal wat Jesus en die Jode van daardie tyd gepraat het: “Maranatha” – aaneengeskryf in die Bybel, maar eintlik maran atha, “Kom, Here!” Voor enige van die boeke van die Nuwe Testament geskryf was, is dit reeds deur die vroeë Christene gebruik. Paulus en Johannes haal albei hierdie gebed aan, respektiewelik in 1 Korintiërs 16 vers 22 en Openbaring 22 vers 20.

Nou: ons verstaan almal hierdie gebed as ʼn versugting om die wederkoms van Christus, en dit is natuurlik so. Maar ek is vas oortuig dat daar ook ʼn ander betekenis in hierdie gebed opgesluit is, of was. Laat ek verduidelik.

In my vorige blog het ek verwys na die maaltye wat Jesus na sy opstanding met sommige van sy volgelinge gehad het. Eerstens: ons kan ons voorstel hoedat, telkens nadat Jesus op ʼn wonderbaarlike wyse êrens aan ʼn groepie van sy volgelinge verskyn en saam met hulle geëet het (die sunalizomenos!) hierdie nuus soos ʼn veldbrand sou versprei onder Sy mense, net soos vroeër die nuus van sy opstanding. Tweedens: ons lees in Handelinge hoedat die eerste Christene die gebruik gehad het om altyd saam te eet (Handelinge 2:42 “Hulle het hulle heelhartig toegelê op die leer van die apostels en die onderlinge verbondenheid, die gemeenskaplike maaltyd [as uiting van hulle diepe verbondenheid] en die gebede”). Neem nou hierdie twee dinge saam, en ek is vas oortuig van die volgende: waar ook al daar ʼn groepie gelowiges besig was om saam te eet, het daar by hulle die  lewende verwagting en opgewondenheid geheers: “Sê nou maar net Jesus verskyn ook nou en kom eet saam met ons? Wie sê Hy gaan ons nie onverwags verras met sy teenwoordigheid, soos Hy al reeds gedoen het waar ander medegelowiges besig was om saam te eet nie?!?” Of, in aansluiting by die titel van die skildery: daar was by hulle die afwagting “Is He coming?!?” Daar was ʼn soort antisiperende vreugde en hoop wat geheers het by hulle etes. Rockwell se skildery laat ons iets van daar die gevoelens verstaan. Ons kry tot vandag toe nog die naleef van daardie verwagting in die algemeenste Duitse tafelgebed: “Kom Herr, sei unser Gast…”, “Kom Here, wees ons Gas…” (hoewel Hy eventueel altyd die Gasheer word).

Ons Nagmaalsvierings het lankal nie meer daardie karakter nie. Dit het ʼn stroewe, formele geleentheid geword. Daar moet ʼn bepaalde erns wees, want die Nagmaal is onder ander ook ʼn “in memoriam” maaltyd, waartydens ons Jesus se dood gedenk. Maar dit is baie meer: dit moet ʼn vreugde-ete wees. Solank daardie blydskap ontbreek, is ons Nagmaalsetes ʼn verarmde geleentheid.

Ek laat ons manier van nagmaalsviering daar, en lig nog ʼn laaste aangrypende gedagte uit. Daar is een belofte in die Bybel, sekerlik een van die mooistes, persoonlik aan jou en my gerig, wat ook verband hou met die intimiteit en verbondenheid van ʼn maaltyd. Watter belofte is dit? Openbaring 3 vers 20: “Kyk, Ek staan by die deur en Ek klop. As iemand my stem hoor en die deur oopmaak, sal Ek by hom [of haar] ingaan en saam met hom die feesmaal hou, en hy met My.”

 Twee naskrifte:

W Holman Hunt het die versie in Openbaring baie mooi versinnebeeld in sy skildery “The Light of the World” – google dit gerus. Daar is baie simboliek in die skildery. Een voorbeeld: kyk mooi na die deur. Sien jy enige deurhandvatsel? Nee. Die deur kan net van die binnekant af oopgemaak word.

Laastens iets wat Jack Macdonald, ons Anglikaanse predikant hier in Leuven, in een van die dagstukkies tydens Pinkster geskryf het, en wat ook ʼn ete as verwysing het:

Simone Weil was an Alsatian Jew, anarchist, activist and mystic. She died of TB in Kent whilst preparing to work for the Resistance in France. She is best known for her mystical book, Gravity and Grace.

She wrote her own rabbinical commentary on reading George Herbert’s poem “Love”:

“I heard by chance of the existence of those English poets of the 17th century who are named metaphysical. I discovered a poem called Love. I learned it by heart. Often I made myself say it over, concentrating all my attention on it and clinging with all my soul to the tenderness it enshrines. I used to think I was merely reciting it as a beautiful poem, but without my knowing it, the recitation had the virtue of a prayer. It was during one of these recitations that, as I told you, Christ himself came down and took possession of me. Until last September, I had never once prayed to God in all my life.”

Christus kon net van haar besit neem omdat sy haar hart se deur vir Hom oopgemaak het.

Hier is die gedig wat so ʼn heilsame invloed op haar gehad het:

Love III                –              George Herbert (3 April 1593 – 1 Maart 1633)

Love bade me welcome: yet my soul drew back,

Guiltie of dust and sinne.

But quick-ey’d Love, observing me grow slack

From my first entrance in,

Drew nearer to me, sweetly questioning,

If I lack’d any thing.

 

A guest, I answer’d, worthy to be here:

Love said: you shall be he.

I the unkinde, ungratefull? Ah my deare,

I cannot look on Thee.

Love took my hand, and smiling did reply,

Who made the eyes but I?

 

Truth Lord, but I have marr’d them: let my shame

Go where it doth deserve.

And know ye not, sayes Love, who bore the blame?

My deare, then I will serve.

You must sit downe, sayes Love, and taste my meat:

So I did sit and eat.

Om sakke sout saam op te eet

Norman Rockwell: A Christmas Reunion

Ek het in die vorige blog geskryf oor die betekenis wat enige ete eintlik behoort te hê, en lankal nie meer het by mense met ʼn Wes-Europese erfenis nie. Ek deel voorts sommige van die mees diepgaande betekenisse van ʼn maaltyd met julle.

In Handelinge 1 vers 4 word daar op ʼn baie treffende manier na Jesus verwys. Lukas noem Hom die “sunalizomenos”,  ʼn Griekse woord wat beteken “Hy wat saam [met ons] geëet het.” Die Afrikaanse vertaling is ontoereikend: dit vertaal die Griekse woord as “Hy wat saam met ons aan tafel was”, wat ongelukkig nie die eet-aktiwiteit voldoende na vore bring nie. Dit is eers toe ek hierdie woord in die Grieks gelees het, wat ek ook vir die eerste keer die Afrikaans spreekwoord “Hulle het ʼn sak sout saam opgeëet” reg verstaan het. Die spreekwoord dui op mense wat al ʼn lang pad saam loop, wat ʼn lang geskiedenis van lief en leed deel (ek dink ook aan die ou FAK-Sangbundel se rubriek “Lewenswel en Lewenswee”). By die aanhoor of lees van die spreekwoord het ek altyd die volgende prentjie in my gedagte gehad: twee mense wat elk op ʼn stoel weerskante van ʼn groot goiingsak vol growwe sout sit, en wat die sak sout knippie vir knippie sit en opeet (!). Eintlik sê die spreekwoord die volgende: hierdie mense het al soveel keer saam geëet (as ʼn uitdrukking van hulle vriendskap en van die intieme verbondenheid tussen hulle), dat as ʼn mens al die sout moet bymekaarmaak wat hulle by al hulle gedeelde maaltye gebruik het, dit ʼn hele sak sal wees. Dit is die baie maaltye wat hulle saam gehad het, wat aandui hoe diep die verbintenis tussen hulle is. Dit is hierdie lewenswerklikheid van wedersydse innigheid en betrokkenheid wat deur die idioom verwoord word. [En die Norman Rockwell skildery hierbo is ʼn pragtige uitbeelding van so ʼn diep band tussen twee mense.]

Die aangrypende is dat Lukas hier met “sunalizomenos” verwys na die Opgestane Jesus. In Handelinge 10 vers 41 word hierdie wonder uitgespel: “…ons wat na sy opstanding uit die dood saam met Hom geëet en gedrink het.” Teoloë praat van die “Opstandingsmaaltye” van Jesus. Daar is geen einde aan wat ʼn mens alles hieroor kan skryf nie. Hier is ʼn paar opvallende dinge:

Dit is kwalik moontlik om (soos liberale teoloë en aanhangers van byvoorbeeld die “Nuwe Hervorming” maak) die twee aangehaalde verse uit Handelinge te vergeestelik, met ander woorde te probeer voorgee dat dit net ʼn metafoor of beeldspraak is, wat figuurlik, en nie letterlik nie, vertolk moet word. Hoe kan “sunalizomenos” slegs ʼn metafoor wees? Dis eenvoudig nie ʼn geloofwaardige vertolking nie. Ek dink jy kan dit net so vertolk as en omdat jy by voorbaat besluit het dat jy nie kan of wil sluk aan die werklike opstanding van Jesus nie. Ek sal dalk nog meer hieroor in die toekoms skryf. Daar is min twyfel dat Lukas, en al die lesers oor al die eeue, dit letterlik bedoel en verstaan het. Vir die ander, die liberales en vrysinniges, sê ek “Phansi, phansi!”

Tweedens: wat was die grondtoon, die basiese emosie, wat geheers het tydens hierdie Opstandingsmaaltye? Die antwoord is vreugde – diepe, intense vreugde. In al drie die gevalle waar sulke Opstandingsmaaltye beskryf word, word hierdie vreugde geïmpliseer, of eksplisiet genoem:

  • Ons lees in Johannes 20 hoedat die dissipels na Jesus se kruisiging vreesagtig agter geslote deure skuil. Opeens verskyn Jesus aan hulle. Vers 20 lees “Die dissipels was baie bly toe hulle die Here sien.” Daardie innige blydskap sou ook oorgedra gewees het na die maaltyd wat hulle toe saam gehad het. Johannes noem die ete nie spesifiek nie, omdat dit vanselfsprekend was dat hulle herenigde samesyn tot uiting sou kom rondom ʼn maaltyd. Lukas noem die ete wel spesifiek: “Toe hulle van blydskap en verwondering nog nie kon glo nie, vra Hy vir hulle: ‘Het julle hier iets om te eet?’” (Lukas 24:41).
  • ʼn Tyd daarna gaan ses van die dissipels asook Natanael visvang in die See van Tiberias. Die hele nag vang hulle niks nie. Toe dit begin lig word, sê ʼn Figuur op die strand vir hulle om die net aan die ander kant (stuurboord) uit te gooi. Ten spyte van die vroegoggendskemer, herken Johannes vir Jesus, en sê dit vir Petrus. Al is hulle 100 meter van die strand af, spring Petrus, voortvarend soos altyd, in die water en swem-waad strand toe. (Dit is vir my ʼn aandoenlike prentjie: Petrus wat wilde agtertoe-roeibewegings met sy arms maak en met mening vorentoe beur teen die weerstand van die water, met net een gedagte in sy kop.) Wat is dit wat hom aangedryf het om in die water te spring? Sekerlik uitbundige blydskap. Ons lees voorts: “Toe hulle aan land kom, sien hulle ʼn vuur brand en ʼn stuk vis daarop lê. Daar was brood ook” (Johannes 21:9). En dan: “Toe sê Jesus vir hulle: ‘Kom eet’” (vers 12).
  • Op die Sondag, die derde dag na die kruisiging, stap twee van Jesus se volgelinge kop-onderstebo, terneergedruk, na Emmaus. Ongemerk begin Jesus saam met hulle stap en gesels. As dit skemer is, nooi hulle Hom in die huis in. Die uitnodiging loop – soos altyd – uit in ʼn maaltyd. Alhoewel Jesus eintlik die Gas is, neem Hy asof vanselfsprekend die rol van Gasheer oor, en begin die tipiese Joodse godsdienstige rituele rondom ʼn maaltyd uitvoer (brood in die hand neem, die seën daaroor vra, dit breek en uitdeel). Dit is wanneer hulle Hom herken. Hy verdwyn uit hulle gesig. Hulle woorde? “Het ons hart nie warm geword toe Hy op die pad met ons gepraat en vir ons die Skrif uitgelê het nie?” (Lukas 24:32). Alle emosies manifesteer altyd ook fisies in ons liggaam. As jy opgewonde of gespanne is, voel jy ʼn gefladder of ʼn hol kol in jou maag. As jy aangedaan is, is daar ʼn knop in jou keel. As jy baie emosionele smart ervaar, voel dit of jou hart breek. Toe die twee Emmausgangers die fisieke ervaring het dat hulle harte brandend is, van watter emosie was hierdie brandende gevoel die fisiese manifestasie? Sekerlik van ʼn diepe, oorstelpte vreugde.

Dis vir eers genoeg. Ek sal die gedeelte in ʼn volgende blog voltooi met verwysings na die kortste, en een van die oudste, Christelike gebede, die atmosfeer by nagmaal, en nog wat. ʼn Laaste woord: as ons maar meer van daardie innige en intense blydskap in ons lewens kon invoer…!

Moedersdag in Leuven

Dis al byna tyd om vir Vadersdag te beplan, maar ek het nooit my plasing oor Moedersdag afgehandel nie! En daar is eintlik so baie om oor verslag te doen, maar kom ek maak nou maar eers hierdie een klaar. Die vannerwatts het ‘n vreedsame Moedersdag geniet. Die halwe Ierse lamsboudjie wat ek die vorige aand by Carrefour raakgeloop het, het perfek uitgekom, die aartappels en ander groente was ‘n gesonde bygedagte, die Italiaanse tiramisu, ook met komplimente van Carrefour, was hemels. Jani en Steyn het sonder om in enige skermutseling betrokke te raak die skottelgoed gewas. Louis het selfs vir ons Spreuke 31 gelees en my bedank omdat ek in daardie deugsame (vir my, byna mitiese) vrou se voetspore volg (ek moet nog my gedagtes oor Martha en Maria agtermekaar kry…).

Nou-ja, dit is ‘n jaar en duisende kilometers verwyder van die vorige Moedersdag toe ek soos ‘n drukpot ontplof het omdat niemand in die huis daarvan onthou het nie. Dit was dalk kinderagtig van my, maar om een dag van die jaar ‘n mate van ‘n verwagting te hê dat jy vir jou 24/7-insette bedank en bederf gaan word, is darem seker nie te veel gevra nie. Ek het selfs vir Google ingesleep om vas te stel of ander ma’s so teleurgestel word en hoe hulle dit hanteer en/of voorkom. En toe kom ek natuurlik af op die ander kant van Moedersdag (net soos wat ander spesiale dae ook vir baie mense moeilik is…) en dink aan my eie mamma wat vir die eerste keer nie meer vir Ouma Marie kon bel op hierdie dag nie. Die gemoed het kalmeer, en ek het toe ook besef dat ek my behoeftes ook beter moet kommunikeer.

Terug na my Leuvense Moedersdag, as arm Suid-Afrikaners in Europa, beleef ons dinge mos nou ook anders. Ons kan nie bekostig om hier uit te eet nie – selfs McDonald’s is so duur as jy dit in ZAR omskakel dat die lugleegtes in die tjippies jou laat verstik. Toe ek dus die aand voor Moedersdag daardie boudjies in Carrefour raakloop, het dit gevoel soos ‘n antwoord op gebed (waarskynlik Louis s’n!). En die Sondagoggend vroeg kerf en skil en kook ek asof ons gaste ontvang, my eie Moedersdagete, sonder selfs ‘n greintjie gegriefdheid in die lug. So bring ons klein lewe in Leuven ook nuwe perspektiewe…

img_20180512_2040411536958769.jpg
Twee Ierse lamsboudjies – nommer 2 wag vir Vadersdag!

Ons daaglikse brood

Kan ʼn mens nie met stelligheid sê dat om te eet en te drink die mees konkrete, basiese en essensiële aktiwiteit van ons fisieke bestaan is nie? Deur hierdie handeling hou ons nie net ons liggaamlike lewe in stand nie, maar het ons ook deel aan die vrug van die Skepping. Deur te eet, het ons “communion” met al die lewendmakende en heilsame prosesse van die skepping wat ons maaltyd moontlik gemaak het: die warm vogtigheid van die grond wat opgestyg het na die koringkorrel, en die sonlig wat in die druiwekorrel kom nestel het, tot albei uitgeswel is.

Die Hebreeuse gebede voor ʼn maaltyd verwoord hierdie dimensie: “Geseënd is U, Here ons God, Koning van die Heelal, wat brood vanuit die aarde voortbring”, en “Geseënd is U, Here ons God, Koning van die Heelal, wat die vrug van die wynstok in aansyn roep.”

Daar is ook ʼn menslike dimensie verbonde aan hierdie skeppingsproses. Dit is as’t ware ʼn sekondêre skeppende aktiwiteit. Daar is die vreugdevolle arbeid om die koring en die wyn te oes, die koringkorrels uit te wan en die wynkorrels te pars; daar is die menslike vernuf en vindingrykheid om ʼn eindproduk, naamlik brood en wyn, tot stand te bring. En eindelik die rus in, en behae aan, die metaforiese vrugte van ons arbeid.

Bogenoemde effens oordadige liriese aanhef is eintlik maar net om die agtergrond vir my gedagtes oor die betekenis van ʼn maaltyd daar te stel. Om dit nog verder te illustreer: ek het 20 jaar gelede “Fugitive Pieces” van Anne Michaels gelees. Dit is ʼn boek met die Tweede Wêreldoorlog as agtergrond, en gaan oor verlies. Die hoofkarakter het grootgeword in Griekeland, waar ʼn maaltyd – soos in enige Mediterreense land – meer as net ʼn eetgeleentheid is, maar ook veral ʼn tyd van samesyn en gemeensaamheid met jou gesin en familielede (dink “My big fat Greek wedding” of stel jou enige Italiaanse gesins-/familie-ete in Toskane voor). Eendag kom hy as seun terug by die huis, net om te verneem dat sy ouers deur die Gestapo weggeneem is. Hy sien hulle nooit weer nie. Hy word deur familielede in Kanada aangeneem. In die groot stad waar hulle bly loop hy in die strate, en sien iets wat hy heeltemal glad nie kan verstaan nie: hy loop by ʼn koffiewinkel of restaurant verby, net om mense daar te sien wat een-een, op hulle eentjie, sit en eet. Dit slaan hom dronk. Hoekom? Want hoe kan jy eet sonder jou gesinslede? Hoe kan jy op jou eie, sonder dat jou familie by jou is, eet? Dis vir hom heeltemal “verkeerd” (net soos dit vir my elke keer verkeerd is as ek Adriaan Strauss, oud-Cheetahkaptein, in Blou Bul-klere sien uitdraf!).

Met die lees van daardie gedeelte het daar ʼn skuif in my kop plaasgevind. Ek het vir die eerste keer begin besef wat die betekenis van ʼn maaltyd regtig is, en ek het besef hoe verarm ons Westerlinge/Wes-Europeërs in hierdie opsig geword het. ʼn Maaltyd het heeltemal sy betekenis vir ons verloor. Dit het ʼn vulstasie geword waar jy brandstof inneem.

In Bybelse tye was ʼn maaltyd die uitdrukking van besondere intimiteit en gemeensaamheid tussen mense. Dit is net die huwelik waarin daar sprake van groter initimiteit was. Dit is dan ook nie toevallig dat Jesus se bediening gesentreer was rondom maaltye nie. Dit was sy manier om sy solidariteit met, en innige betrokkenheid by, die mense te wys. Toe die “kerkheiliges” van daardie tyd Hom probeer diskrediteer en verdag maak het, het hulle Hom ʼn “vraat en ʼn wynsuiper” genoem – omdat dit veral opvallend was hoe Hy telkens saam met die randfigure van die samelewing ʼn maaltyd hou om daarmee ook sy intieme verbondenheid en betrokkenheid met hulle tot uiting te bring. Selfs waar dit nie eksplisiet genoem word nie, was ʼn maaltyd wat Jesus met ʼn mens of mense gehad die sentrum en kulminasie van sy omgang met daardie mens(e), byvoorbeeld met Saggeus: Jesus sê vir Saggeus “Klim gou af, want Ek moet vandag in jou huis tuisgaan” (Lukas 19:5) – dit was vanselfsprekend dat die “tuisgaan” ʼn maaltyd impliseer het. En dit is toe Saggeus die intieme gemeensaamheid met Jesus rondom ʼn ete ervaar, wat hy tot inkeer kom.

En nou het ek reeds lank genoeg uitgewei (pun intended!). Ek belowe ek sal volgende keer by die punt (die sogenaamde “Opstandingsmaaltye”) uitkom!

Oor name: kleurvol, volksvreemd of in steen uitgekerf

Liewe leser, aangesien ek effe agterstallig is met my skrywery, skryf ek sommer ʼn paar lukrake opmerkings met betrekking tot sommige Belgiese aangeleenthede neer, net om my kwota te vul.

  • Wat is die volgende: Goele, Bieke, Maai, Joke, Els, Veerle, Lies en Mit?
  • Dit is Vlaamse vrouename (!). En dis name “op een plek”, naamlik van lede van ʼn kamerkoor van 24 lede. Nogal ver uit, na my mening. Stel jou voor jy wil as troeteltermpie vir jou meisie of vrou ʼn verkleinwoordjie maak van haar naam: Els, Lies en Mit kan nog werk (Elsie, Liesie, Mietie), en Maai kan seker Maaikie word, maar Goeletjie, Bieketjie, Joketjie, Veerlekie…?? Nee, noem haar dan maar sommer “Liefie.” [- Marike: So is dit hoekom jy my “Liefie” noem? Jy kan jou sterre dank dat jy my nie na “Mariketjie” herdoop het nie, Louis’tjie!] Die Vlaamse mansname is minder volksvreemd: Koen, Mark, Paul, Piet. Kort en kragtig.

Dit laat my dink aan die verskynsel onder Afrikaanssprekendes om eksoties-klinkende nuutskeppinge, of eintlik samevoegings, van name te maak vir hul kinders: Elzanique, Zyrilde, ensovoorts. Dalk somtyds effe oordadig, maar beslis kreatief. En met een kombinasienaam maak jy sommer twee of drie oupas/oumas gelukkig. Wat my wel afsit, en ja, ek stel dit op skrif sodat enigiemand dit kan lees, is hierdie Ingilse name wat ouers hulle kinders gee (behalwe as jy natuurlik Engels is). Ek sal nou nie spesifieke name as voorbeelde gee nie, want ek wil nie beskuldig word van die viktimiserng van kinders of ouers nie, maar asseblief tog mense! As my pa “Jacobus Frederik Arnoldus Steyn van der Watt” kon gewees het, kan jou kind darem seker ten minste net Jacobus of Arnold wees!

img_20180514_171108329633995.jpg
Jani in Leuven se inkopiestraat, Diestsestraat, wat nou spog met kleurvolle lanterns.
  • My oom Flip het jare gelede vir my gesê ek is die enigste persoon wat net so vinnig soos hy stap (behalwe dalk sy tweeling, oom Louis). Dit is een van die beste komplimente wat ek ooit in my lewe gekry het, en daarom onthou ek dit 30 jaar later nog. Nou ja, die Leuvenaars is die eerste mense wat ek teëkom wat net so vinnig, of amper so vinnig, soos ek stap. Ek vind selfs dat ek myself soms moet aanpor tot ʼn vinniger pas, anders stap die persoon voor my op die sypaadjie my actually weg – ongehoord en geheel en al onaanvaarbaar. Wat ʼn besondere ervaring. In Suid-Afrika loop die mense gevrek – op enige uitstappie bevind ek myself binne sekondes 10 meter voor die groep. Gevrek, dooilik.
  • Dis dalk die rede waarom die gemiddelde Belg wat ek nou al gesien het, heelwat maerder is as die gemiddelde Suid-Afrikaner. Hulle loop baie, en vinnig, en hulle het waarskynlik ook gesonder eetgewoontes. Ek sien min mense wat oorgewig is in Leuven, en ek sal nie verbaas wees as diesulkes wat ek soms sien, moontlik van die VSA kom nie!
  • Terwyl ons so ongeveer besig is met statistiek, iets oor Ieper. My geëerde leser sal die plek dalk beter ken via die Frans “Ypres”, waar baie bloed tydens die Eerste Wêreldoorlog vergiet is (die Engelse Tommies het, met hul gewone sin vir humor, Ypres gou herdoop tot “Wipers”!). Daar is meer as 150 (!) oorlogsbegraafplase in en rondom Ieper. Die getalle is duiselingwekkend, veral as ʼn mens na die Menenpoort gaan waar die name van 55000 gesneuweldes wat geen graf gevind het nie, uitgekerf is (daar was nog 34000 name waarvoor daar nie meer spasie was nie, en wat by die Tyne Cot Kerkhof geïnskribeer is). Ek sal nog meer volledig hieroor skryf.

Nou ja, ek hoop hierdie random factoids het julle nie te erg verveel nie!

Amper in die bollie: hoe die domino-effek jou wêreld van dans na dinges kan omkeer

Toe ek en Elsa-Marié uiteindelik veilig op die trein na Leuven sit, maak ons grappies oor hierdie aand wat my byna van my trollie af gehad het. Dit het begin met ‘n rustige stappie bushalte toe in Naamsestraat. Daar gekom, gesien die halte word nie bedien nie en toe gesien hoe die ander bus afdraai na die volgende halte toe. Ons hardloop vir die bus en maak dit net-net.

By die stasie moes my radars al opgetel het iets is weer aan die gang op B-rail, want byna al die treine is vertraag – ons s’n darem net 6 minute met nog genoeg tyd om oor te klim op Brussel-Zuid. Maar helaas word ons trein met nog 2 minute vertraag, wat op die ou end die aand behoorlik laat ontspoor het. Want by Brussel-Zuid hardloop ons soos naellopers van perron 12 na 21 net om voor “Niet instappen” en geslote treindeure te kom – sekondes te laat! Die volgende trein ‘n halfuur later sou ons ook nog betyds by die dansklas bring, en ek en Elsa-Marié besluit om die stasie te verken. Heeltemal onbewus van die dramas wat minder as ‘n uur vroeër daar afgespeel het. Terwyl ek verveeld op Twitter soek waarom daar soveel vertragings op die netwerk is, kom ek toe op die berig af. Geen teken van massahisterie in ons omgewing nie en ons klim rustig op ons trein. Wat toe nie vertrek nie – want blykbaar soek die polisie toe na ‘n “dief” op die spore en alle treinverkeer word met (nog) ‘n halfuur vertraag.

Nou kyk, as jy €13.20 betaal het vir retoerkaartjies om jou kind by haar dansklas te kry, dan byt jy vas. Sy sal gaan dans al is dit net vir 15 minute! Terwyl Elsa-Marié dans, soek ek alternatiewe reisplanne sodat sy darem langer kan dans, en besluit op ‘n roete wat die eenvoudigste lyk: bus tot by ‘n stasie vernoem na Mozart (klink heel gekultiveerd), stap ‘n entjie na Vorst-Zuid Station (Forest in Frans – klink heel landelik), van daar af op die volgende trein na Brussel-Zuid en dan Leuven toe. Ek verwens myself omdat ek vanaand nie kontant ingesit het soos my ma my geleer het nie, maar daar is genoeg tyd om te gaan trek naby die studio. Toe ek al aan die oorkant van die straat is op pad terug met my €30 in my sak, roep iemand in Frans agter my aan. Dit kon die toppunt van die aand se drama gewees het as ek later ontdek het dat ek my bankkaart in die OTM vergeet het, maar hierdie vrou het tot my redding gekom. My Franse woordeskat is uiters beperk, maar ek weet darem hoe om die dankbaarste “merci beaucoup” van alle tye te uiter.

Fast forward, ons hop ná die dansklas op die beplande bus wat ons neem tot by ‘n halte in die middel van ‘n industriële area. Die busbestuurder lyk self besorg toe hy ons aflaai, maar Google maps verseker my ons is naby die regte stasie. Terwyl ons die stasie nader, word ons getref deur ‘n minder aangename aroma wat al hoe sterker word. Geen teken van mense nie, geen teken van stasiegeboue nie, maar wel ‘n bordjie wat ons in die rigting van spore 1&2 beduie. Ons besef daar is geen uitkomkans nie en ons hardloop teen die trappe van die duikweg af en weer teen die trappe na spoor 2 toe op. Dis toe dat ons besef waar die klankie op die briesie vandaan kom – die dam langs die spoor is nie net ‘n gewone dam nie. Ek loer benoud op my horlosie, en maak weer seker op die app dat ons trein na Brussel-Zuid wel hier gaan stop oor 20 (!!!) minute.

This is the stuff of nightmares, dink ek maar ons maak senuweeagtige flou grappies oor die leë waterbottels en die boek in my sak waarmee ons onsself sou kon verdedig as ‘n verdagte persoon iewers sou verskyn en dit waag om naby ons te kom. En ek stuur skietgebede op en vra vir beskerming, want om eerlik te wees was ek nog nie baie in my lewe só bang nie. Uit een van die geboue kom daar later ‘n netjiesgeklede man aangestap, later nog een – minute voor die trein opdaag. Die eerste verseker my dat die trein wel daar sal stop, en kort daarna kon ek en Elsa-Marié met ‘n sug van verligting op ons sitplekke neerval.

Terug in Leuven ontdek ons dat Bondgenotenlaan tydelik herdoop is tot Bondgenietenlaan met skares mense wat oor ‘n blou tapyt drentel van food truck na food truck (koswa klink nie vir my na die regte ding nie…). Dis gesellig en vrolik en die grootste kontras teenoor die perron langs die riooldam in die stil na-ure van ‘n industriële area waar ons ‘n halfuur vroeër was. Wat ‘n aand!

Ingeburger en beskuit

Ek het hierdie plasing amper 3 weke gelede begin skryf, net nadat ons op 19 April hartlik as Leuvenaars verwelkom is in die gotische zaal van die ou Stadhuis op die Grote Markt. Want daar was dinge om te doen en plekke om te sien! En dinge om oor te dink. So kom ek vertel eers van die verwelkoming:

Elke maand word nuwe inwoners per behoorlike uitnodigingskaart (wat so mooi is dat ek dit nie kan weggooi nie) na hierdie funksie uitgenooi. Dirk Vansina, verantwoordelik vir “schepen van burgerzaken, monumentenzorg, jeugd, feestelijkheden en toerisme” het ons toegespreek en vertel van al die Leuvense lekkertes en wonderlikhede. Kyk, hulle weet hoe om hulle stad te verkoop, maar dan kan ek ook getuig dat dit nie net politieke beloftes is van al die wonderlikhede wat daar nog gaan kom nie, want ons het mos nou al drie maande lank beleef wat reeds gedoen is en dat die stad sy slagspreuk gestand doen: “Eeuwenoud. Springlevend.”

Elke nuwe gesin kry ook ʼn verwelkomingsakkie met nog inligting oor hoe dinge hier werk, besienswaardighede om op die doenlysie te plaas, en ʼn handvol koepons (vir kaartjies om die plaaslike sokkerspan te ondersteun, swembeurte by die openbare swembad, ʼn besoek aan die universiteit se biblioteektoring en ʼn rondleiding in die Stadhuis). Een van die dae kom kuier van my hartsmense en dan weet ek wat om met hulle te doen!

Brussel-Noord op ʼn Woensdagaand...
Nadat ons ons trein verpas het van die dansklas af, en moes rondskarrel tussen vreemde busse en tremme en toe op die berugte Brussel-Noordstasie moes wag op die trein Leuven toe. Opwindend!

Intussen het Elsa-Marié weer begin met Ierse dans en het ons al ʼn paar benoude oomblikke met openbare vervoer beleef tydens ons Woensdagaande se heen-en-weer Kalevoet toe, so effens suidwes van Brussel af. Sy het ook besluit dis tyd om weer fiks te word, en ek het onverwags ʼn nuwe drafmaat gekry wat my boelie om op alle geleë en minder geleë tye my oefenklere uit te grawe. En as hierdie juffie iets gedoen wil hê, gebeur dit. Ek sal dus binnekort net so fiks wees as wat ek was toe ons weg is uit Suid-Afrika!

Steyn en Jani se eende het ook die trotse ouers geword van ʼn broeisel skattige kuikentjies. Steyn het elke dag kom rapporteer oor waar hulle is en wat hulle doen, en ek het gereeld gaan loer oor die bruggie net hier skuins agter ons huis waar hulle altyd ronddobber. Teen dag 4/5 kry ons toe weer reën – omtrent ʼn hele nag en dag lank. Steyn kom hoogs benoud die Maandag van die skool af en sê die rivier is baie hoog. Dis nou meer as ʼn week later en ek moes uiteindelik aanvaar dat ons eendgesin hulle kuikens kwyt is. So hartseer. So deel van die lewe: gawes en verlies. En altyd aanhou swem…

Ek vermoed ek mag dalk teen November die gelukkige rekordhouer wees vir die Groot Begijnhof-inwoner wat die plek die meeste aan die brand gekook het. Ons is nie vreeslike onthalers nie, maar as ek wel onthaal, dan is ek vuur en vlam! Omdat ons die dominee genooi het vir ete, onthou ek toe van ʼn vorige keer toe ons ʼn predikantspaar genooi het – sommer kort na ons troue, vroeg in 2002. As onervare huisvrou het my spyskaart as volg daar uitgesien: bobotie met geelrys en rosyntjies, en gestoofde droë vrugte (daar was seker ʼn slaai ook in die prentjie, maar ek kan nie met sekerheid sê nie). En vir nagereg was daar broodpoeding…met rosyntjies! Hierdie ete was rosyntjieloos, ek belowe.

Louis het al geskryf oor ons uitstappie na Heverlee se militêre begraafplaas toe, maar dit was nie die einde van ons geskiedenisroetes nie. Op Werkersdag is ons saam met ander gemeentelede van St. Martha & St. Mary’s Anglican Church al die pad Ieper toe om die In Flanders Fields-museum en die Tyne Cot Commonwealth War Graves Cemetery te besoek. Omdat ek verlede jaar Stefan Hertmans se Oorlog en terpentyn  gelees het, was dit regtig iets besonders om ʼn baie klein deel daarvan te kon beleef. Ek dink Louis sal seker ook nog skryf oor hierdie uitstappie.

img_20180501_214804238773787.jpg
Suid-Afrikaners op die trein tussen Ieper en Leuven. Markus Kotzé is ook ʼn PhD-student hier in Leuven.
img_20180501_150008631106807.jpg
Tyne Cot Cemetery
img_20180501_123016985106407.jpg
In Flanders Fields
img_20180501_1001401244485725.jpg
Voorbehouden voor St M&Ms!
img_20180501_153746296566995.jpg
ʼn Eeu later. Lest we forget.

Louis is die dag voor sy verjaardag terug SA toe om by ʼn oudkoorlid se troue te gaan preek. Ek vermoed hy kry weer ʼn oordosis rooivleis daar, dus word hy Woensdag weer hier met die gebruiklike braadkip verwelkom. Ons is intussen genooi na ʼn regte Suid-Afrikaanse braai kompleet met mieliepap, maar dit bots ongelukkig met Elsa-Marié se dansklas en boonop sal Louis so vlugvoos wees dat die belofte van tjoppies hom nie eers gaan oorhaal om te gaan nie. Hopelik hou die studente van die Evangelische Theologische Faculteit binnekort nog ʼn braai! Gijs, wat voorheen by die Pukke studeer het en vroeër vanjaar weer ʼn draai in Suid-Afrika gemaak het, het met 7 kg se mieliemeel teruggekeer vir hierdie braai. Ik vind dat geweldig! (Ndl: heel erg goed of leuk vb: ik vind dat nummer geweldig! Synoniemen: enig gaaf prachtig vet fantastisch cool eindeloos magnifiek formidabel)

So gepraat van kos, daar kom ʼn tyd wanneer al die nuwe lekkertes wat op groot skaal hier beskikbaar is en verorber word, net nie daardie leegte in jou Afrikaanse binneste kan vul nie. Jy hunker na beskuit. Nie na enige sjokoladekoekie of tertjie of botterdeurdrenkte fyngebak nie, maar net ʼn onopgesmukte stukkie karringmelkbeskuit. Soos jy dit in jou ma en ouma se kombuise leer bak het. Jy wil die deeg knie en stukkies deeg afknyp en tussen jou palms rol en kyk of jy ʼn pannetjie kan vul met ʼn dosyn bolletjies wat ewe groot is en netjies later in die oond oor die pannetjie se rand gaan uitrys. En dan wil jy dit doop in jou koffie en geniet terwyl jy jou linkerhand soos ʼn bakkie onder jou ken hou sodat die koffiedruppel wat teen jou ken afloop nie op jou klere beland nie. Jy skraap jou moed bymekaar en kry die Belgiese bestanddele gereed. Dis ʼn dawerende sukses wat die volgende dag herhaal word sodat die res van St. Martha & St. Mary’s ook Sondagaand daarvan kan geniet, en Gerrit en Marena saam op ons uitstappie na die Koninklike kweekhuise in Laken, en more kry my Italiaanse kollega Paola ook beskuit vir haar 30ste verjaardag!

img_20180505_091319482892595.jpg

Wat my navorsing betref, as daar een ding is wat ek die afgelope tyd geleer het, is dit om vir hulp te vra. En ook hoe om te aanvaar wanneer mense nie wil of kan help nie, maar steeds nie daardeur ontmoedig te word nie. Navorsing is grootliks afhanklik van ander mense se hulp en die navorser se vermoë om daardie hulp in te katrol. En dis nie altyd maklik nie. Ek kan boekdele skryf oor mense wat al op baie beleefde en ook minder aangename maniere my versoeke om hulp geweier het – mense is besig, my navorsing hou vir hulle weinig (indien enige) persoonlike voordeel in, akademiese burokrasie laat dinge ingewikkelder lyk as wat dit is, hulle verstaan dalk nie wat ek van hulle vra nie. Ek wou al onder baie besembosse gaan inkruip. Gelukkig is daar altyd skottelgoed of wasgoed of ʼn mooi drafroete (of beskuit…of Louis en die kinders!) wat my forseer om die lewe weer vierkantig in die oë te kyk en perspektief te behou. En nog mense. Dié wat uit hulle pad uit gaan om te help – soms in so ʼn mate dat dit soos onverdiende guns voel en die Calvinistiese skuldgevoelens aktiveer! Sulke mense inspireer my en ek glo hulle baan onwetend die weg vir ander mense wat later vir my ook om hulp gaan vra. Ook die wat langs ʼn drafroete stop en toelaat dat ek met hulle honde speel omdat ek myne mis. Daar is ook vreemdes én vriende wat asof uit die niet verskyn met ʼn opmerking of ʼn gebaar wat (onwetend vir hulle) ʼn snaar roer wat lank daarna nog musiek in my lewe sal bly.

Die ervaring in die vreemde gaan op die ou end oor soveel meer as kennisversameling en die verbreding van ons horisonne. Ons leer en ervaar soveel meer as wat ons verwag het.

Finding the Fallen

Ek het nie vergeet van my onderneming om dalk meer te skryf oor die sogenoemde “opstandingsmaaltye” nie, maar eers deel ek ʼn aantal indrukke oor iets heel anders met julle.

Ek het verlede Saterdag ʼn nuwe drafroete probeer, en ontdek toe baie “gelukvallig”* in die verbyhardloop die “Militaire Begraafplaats Heverlee” aan die buitewyke van Leuven. Hier is net meer as ʼn 1000 gevallenes uit hoofsaaklik die Tweede Wêreldoorlog begrawe, die meerderheid bemanningslede van bomwerpers wat neergeskiet is tydens missies oor Duitsland. Ek en Steyn is die volgende dag summier soontoe.

[* My nuutskepping vir “serendipitously” – ek beskou dit as die beste van al die voorstelle, so die beloning gaan aan moi, baie dankie!]

Dit was vir my ʼn besondere, gedenkwaardige belewenis. Die ligging van die kerkhof, in die stilte van die veld, omring met bome, asook die estetiese uitleg daarvan (die geometrie, die eenvormigheid van die grafstene) spreek reeds tot ʼn mens by die aankoms. Dit het egter ʼn nog roerender ervaring geword. Toe ons die statistiek in die grafregister lees, sien ons dat een Suid-Afrikaner ook ʼn laaste rusplek hier gevind het. Ek het besluit dat ons sal soek tót ons sy graf kry. So vind ons dit toe ook: SF Marais, “observer” (navigator), omgekom 16 Junie 1941, 22 jaar oud. Met sy naam kon ons toe meer inligting in die grafboek, asook op die internet opspoor. Hy was Stephanus Francois Marais van die Transvaal. Hy was een van ses bemanningslede van ʼn Wellington-bomwerper van die RAF (Royal Air Force) wat in die nag van 16/17 Junie 1941 na ʼn bomaanval op Duisburg eers deur flak (vanaf die Duits “Flugabwehrkanone”, lugafweerkanon) beskadig is, en toe deur ʼn Messerschmidt 110 nagvegter (vlieënier: Reinhold Knacke, houer van die Ridderkruis) neergeskiet is. Die tweemotorige bomwerper het blykbaar in die lug opgebreek.

img_20180428_124535978838857.jpg
Die grafsteen van die Suid-Afrikaner, SF Marais.

Sy grafskrif lees “At the going down of the sun and in the morning, we will remember him.” Dit is ʼn aanhaling, menigmaal te vinde op oorlogsgrafte of -gedenktekens, uit ʼn strofe van ʼn gedig deur Laurence Binyon, “For the Fallen” – die hele strofe lui

They shall not grow old, as we who are left grow old:

Age shall not weary them, nor the years condemn;

At the going down of the sun and in the morning

We will remember them.

Dit is duidelik dat die ouers of naasbestaandes gekonsulteer is oor wat die inskripsie op ʼn bepaalde individu se graf moet wees. So lees ons byvoorbeeld die volgende inskrywings:

“In loving memory of my dear son Edmund” (Vlugsersant E Richardson, Air Gunner, Royal Canadian Air Force, †15 Oktober 1942)

“Always remembered by his wife and two sons, mother and father” (Sersant AE Holding, Air Gunner, RAF, †5 Oktober 1942)

Of die volgende inskripsie, roerend in sy eenvoud:

“My son” (Vlugoffisier BG Robinson, Observer, RAF, †5 Oktober 1942)

Daar is nog heelwat ander gegewens wat ʼn mens aanraak: hier rus Donald Garland, een van vier broers wat almal op verskillende stadiums van die oorlog as RAF-bemanningslede omgekom het – is dit hoegenaamd moontlik om jouself in te dink in die emosies van die ouers? Hy is een van drie vlieëniers wat die VC (Victoria Cross) vir dapperheid posthuum ontvang het en wat ʼn laaste rusplek in die kerkhof gevind het. Ook ses “Women’s Auxiliaries” lê hier langs mekaar begrawe – die lorrie waarin hulle die aand op pad terug was van ʼn funksie in Leuven, het onder ʼn trein beland.

Die graf van Donald Garland (links)

Die naam, sterfdatum en inskripsie op elke graf is maar ʼn klein klompie woorde, maar daaragter lê boekdele van verlies en smart. As dit maar moontlik kon wees om die volle verhaal van elkeen van die gevallenes en hulle geliefdes tot spreke te kon bring… Wat ons wel kan doen, is om ten opsigte van hierdie swyende stories vir onsself die woorde te sê wat staan op die grafte van gesneuweldes wat nie geïdentifiseer kon word nie: “Known unto God.”

(Foto’s: Marike van der Watt)

Die avontuur van Julianne

Dis al die agste week in die nuwe skool vir Julianne en die angstigheid raak net te erg. Sy loop elke dag skool toe en terug. Sy mis die son in Suid-Afrika en die bekende taal wat almal kon verstaan. Elke pouse voel sy uitgesluit en soos ʼn mislukking, dit voel asof sy net alles opmors en verkeerd doen. Vandag kan sy net nie meer nie. Sy besluit om op te gee.

Terwyl sy haar gewone roete huis toe loop hoor sy ʼn bekende liedjie. Dit is koud en die wind waai so effentjies. Skielik ruk die wind haar in die lug op en maak dat sy skree. Skree is tevergeefs, want die wind lig haar net hoër en hoër amper verby die wolke. Sy raak nou baie benoud, maar terwyl sy hoër gaan word die liedjie harder. Net toe sy die wolke verbysteek, hou die wind op ruk. Sy dink sy gaan val, maar sy land op ʼn klein wolkie. “Wat gaan aan?” skree sy, maar sy bly vinnig stil. Want voor haar vlieg daar omtrent 50 eende met elkeen drie paddas op hul rûe. Dit is hulle wat sing:

“Stop and stare, I think I’m moving but I go nowhere. Yeah I know that everyone gets scared, but I’ve become what I can’t be, oh!”

Julianne staan op haar wolk met oë vol van verwondering. Sy maak haar oë toe en begin saam met hulle sing:

“Stop and stare, you start to wonder why you’re here not there. And you’d give anything to get what’s fair, but fair ain’t what you really need, oh! Do you see what I see?”

ʼn Goue eend met een blou padda op sy rug vlieg grasieus na haar toe. “Sien jy nou?” vra die eend. “Nog net ʼn paar maande. Ek weet jy mis alles, maar hierdie plek gaan jy jou hele lewe lank mis. Maak die beste van jou tyd.” Julianne knik haar kop en dan sprei die eend sy vlerke groot oop en daar val lig op Julianne. “Dis tyd om te gaan.”

Die wind tel haar weer op, maar dié keer vat hy haar rustig ondertoe. Toe sy weer sien, is sy terug op die grond. Sy hoor die gekwaak van paddas en sy begin weer loop. Sy loop verby die dammetjie op haar gewone roete. Sy verbeel haar sy sien ʼn goue eend in die dammetjie tussen al die ander eende. Toe sy by die huis kom, kan sy nie help om te glimlag nie.

____________________________________________________________________________________________

Deur: Jani van der Watt

Liedjie: Stop And Stare – OneRepublic

Plek: Die Dam Met Die Blou Brug – Groot Begijnhof, Leuven, België

____________________________________________________________________________________________

Historiese feit of fiksie?

img_20180401_055720273383530.jpg
Opstandingsondag in Dinkelsbühl: oral kom figure uit die duister om die Paaswaak by te woon.

“The resurrection is not a verifiable miracle whose demonstrable certainty might prove to the questioner that the cross really has the cosmic significance attached to it by the Church.”

“Almost nothing can today be certainly known about the life or personality of Jesus, since the Christian sources did not show any interest in these things, and, further, are very fragmentary and overgrown with legend…”

Bogenoemde aanhalings kom uit twee werke, vanuit Duits na Engels vertaal, van die teoloog Rudolf Bultmann. Vir ʼn volledige en oortuigende weerlegging van hierdie stellings hoef ʼn mens net CS Lewis se essay Fernseed and Elephants te lees (dit was oorspronklik ʼn praatjie wat hy aan teologiese studente gelewer het). Nee – eintlik hoef ʼn mens maar net die Evangelies onbevange te lees, sonder vooropgestelde opinies of filosofieë.

Bultmann verwoord egter baie moderne mense se gedagtes. Daar is ook skeptici wat eerlike twyfels het oor sentrale waarhede van die Bybel, en dit is vir my baie belangrik om met diegene in gesprek te bly. Ek het in elk geval ook meer respek vir die standpuntinname van ʼn ateïs, as wat ek het vir iemand wat beweer dat hy ʼn Christen is, maar terselfdertyd die betekenis van die sentrale Bybelse begrippe “uithol” en ʼn ander inhoud daaraan gee. Byvoorbeeld: om vroom te praat van die “Opstanding van Jesus”, maar daaronder eintlik, en net, te bedoel dat Hy deur geloof opstaan in sy volgelinge se harte. As dit is wat jy kies om te glo, moet jy daarmee saam ook die eerlikheid en die moed hê om te sê dat jy opgehou het om ʼn Christen in die konvensionele betekenis van die woord te wees. Ter illustrasie van die punt wat ek probeer maak: jy kan nie beweer dat jy ʼn Moslem is, maar terselfdertyd sê dat jy nie in Allah glo nie.

Dinkelsbühl se Pietà
Dinkelsbühl se Pietà O vos omnes qui transitis per viam, attendite et videte: Si est dolor similis sicut dolor meus. (O all ye that pass by the way, attend and see: If there be any sorrow like to my sorrow.)

Met skeptici, asook met mede-Christene, deel ek graag die onderstaande waarnemings in verband met die opstanding van Jesus, insigte wat nie die resultaat van my eie intellektuele aktiwiteit is nie, maar in ʼn groot mate spruit uit twee preke van ons Anglikaanse predikant in Leuven, Jack McDonald.

Hieronder is die Evangelies se verslag oor die reaksies van Jesus se volgelinge die Sondagmore toe hulle die leë graf gesien, of die berig daaroor gehoor het:

  • Markus 16:8 “Hulle [Maria Magdalena, Maria die ma van Jakobus, en Salome] het uit die graf uitgegaan en weggehardloop terwyl hulle gebewe het van die skrik. Hulle het vir niemand anders iets daarvan gesê nie, want hulle was bang.”
  • Lukas 24:11 “Maar vir hulle [die apostels] het hierdie verhaal na onsin gelyk en hulle het die vroue nie geglo nie.”
  • Joh 20:9 “Hulle [Petrus en Johannes – terwyl hulle by Jesus se leë graf staan] het nog nie die Skrif verstaan dat Jesus uit die dood moes opstaan nie.”
  • Lk 24:13-35. Die Emmausgangers (wat nie die opgestane Jesus herken terwyl Hy saam met hulle stap nie) se respons op die vroue se verslag was dat die nuus hulle “ontstel” het (vers 22).

ʼn Mens kan nie anders as om uit die veld geslaan te wees deur hierdie reaksies nie. Dit is tog nie wat ʼn mens sou verwag nie? Jesus se volgelinge word gekonfronteer met die feit van die leë graf. Hoe kan dit hulle nie bring tot die vreugdevolle gevolgtrekking dat Jesus opgestaan het nie? Hulle respons is heeltemal anders en vreemd – skrik, vrees, ongeloof, ontsteltenis. Vir ons (wat, toegegee, die voordeel van hindsight het) is hierdie optrede heeltemal onverwags, en onvanpas. Dit is asof mens hierdie vroue en apostels aan die skouers wil gryp en skud en vra “Maar begryp julle nie?!?”

As dit dan nie die leë graf is wat hulle tot die geloof in Jesus se opstanding uit die dood gebring het nie (Johannes is dalk ʼn uitsondering), wat was dit dan? Dit was eers toe Jesus self aan sommige van sy volgelinge verskyn het. Laasgenoemde stelling moet eintlik ook nog gekwalifiseer word: sy blote verskyning was vir hulle nie deurslaggewend nie. Dit is eers toe Jesus deur bepaalde fisieke handelinge aantoon dat Hy regtig liggaamlik (hoewel verheerlik) in hulle midde is, dat hulle tot geloof gekom het. Om dit te verstaan, hoef ʼn mens net Lukas 24:36-43 lees. Dit is die aand van die Opstandingsondag. Jesus se dissipels kruip bangbroekerig agter geslote deure weg. Meteens staan Jesus self tussen hulle. Hulle reaksie? “Hulle het geweldig geskrik en bang geword en gedink hulle sien ʼn gees” (vers 37) – al weer die heeltemal onvanpaste reaksie. Selfs as Jesus tussen hulle staan, maak hulle nie die gevolgtrekking dat Hy opgestaan het nie, maar eerder dat dit Sy gees is wat aan hulle verskyn. Wat gee die deurslag? Toe Hy vir hulle iets vra om te eet, en voorts die gebakte vis voor hulle oë eet. Dieselfde is die geval met die Emmausgangers: dis eers toe Jesus aan die begin van hulle gesamentlike maaltyd die brood in sy hande neem en begin breek, dat hulle Hom herken.

Jesus se handelinge van eet/ʼn maaltyd hou saam met sy volgelinge na sy opstanding is van sentrale betekenis vir die evangelie. Ek sou graag in die toekoms sommige gedagtes daaroor met julle wou deel. Vir eers wil ek afsluit waar ek begin het, deur te verwys na die aandoenlike gebeure in Joh 20:11-18. Ook Maria, gekonfronteer met die leë graf, was nie in staat om tot ʼn vreugdevolle slotsom – Jesus het opgestaan! – te kom nie. Haar reaksie is om te huil. Haar respons op die leë graf is dat iemand Jesus se liggaam moes verwyder het. As Jesus aan haar verskyn, sien sy Hom aan vir die tuinier (dalk ook omdat haar oë vol trane was). Eers as sy Hom fisiek vasgryp en omhels, besef sy dit is regtig Hy. En met hierdie toneel is die kringloop tussen die Tuin van Eden en die Tuin van Getsemane, tussen die Eerste Paradys en die Laaste Paradys, ook voltooi, soos GK Chesterton dit so aangrypend verwoord in The Everlasting Man:

On the third day the friends of Christ coming at daybreak to the place found the grave empty and the stone rolled away. In varying ways they realised the new wonder; but even they hardly realised that the world had died in the night. What they were looking at was the first day of a new creation, with a new heaven and a new earth; and in a semblance of the gardener God walked again in the garden, in the cool not of the evening but the dawn.